Jedna z najwybitniejszych kobiet nauki. Była organizatorką wydziału chemii na Politechnice Łódzkiej i Uniwersytecie Łódzkim zaraz po wojnie oraz pierwszą kobietą profesorem na uczelni technicznej w przedwojennej Polsce.

Alicja Dorabialska urodziła się 14 października 1897 roku w Sosnowcu, jako córka naczelnika miejscowej poczty i nauczycielki. Od najmłodszych lat zachwycała się otaczającym światem, korzystając z niego w pełni. Przejawiała też wiele talentów.

Mała Alicja początkowo uczyła się w domu. W latach 1908-1913 uczęszczała do Siedmioklasowej Szkoły Handlowej pani Józefy Siwikowej (obecnie II Liceum Ogólnokształcącego im. Emilii Plater) w Sosnowcu. W 1913 roku wraz z matką przeniosła się do Warszawy, gdzie zdawała maturę, uznano bowiem, że ta zdawana w stolicy ułatwi jej dostanie się na studia. Już wtedy można było zauważyć jej wyraźne zamiłowanie do chemii.

Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości w 1914 roku, rozpoczęła studia w Towarzystwie Kursów Naukowych w Warszawie, które współpracowało z Towarzystwem Naukowym Warszawskim, w ramach którego istniała m.in. pracownia radiologiczna, którą z Paryża kierowała Maria Skłodowska-Curie. Ponadto, po przeniesieniu się do Warszawy była jedną z założycielek tajnego skautingu w stolicy. Od 1918 roku kontynuowała studia na wydziale fizyko-chemicznym Wyższego Kursu Żeńskiego w Moskwie, gdzie przeprowadziła się z całą rodziną. Następnie, w latach 1918–1922 była asystentką profesora Wojciecha Świętosławskiego w Zakładzie Chemii Fizycznej Politechniki Warszawskiej.

W 1922 uzyskała tytuł doktora filozofii na Uniwersytecie Warszawskim za pracę „Badania termochemiczne nad stereoizomerią ketoksymów”. Pracę tę napisała pod kierunkiem prof. Wiktora Lampego. Alicja Dorabialska była też aktywna społecznie. Działała i współorganizowała spotkania m.in. dla warszawskich dzieci ulicy. Była członkinią tajnego „Zet”-u, w czerwcu 1919 została wybrana do Centralizacji „Zet”-u.

W latach 1925–1926 kontynuowała studia uzupełniające pod kierunkiem Marii Skłodowskiej-Curie w Instytucie Radowym w Paryżu. Swoją idolkę spotkała w 1925 roku w Warszawie, gdzie ta przyjechała na uroczystość związaną z budową Instytutu Radowego. To noblistka ją dostrzegła i zaprosiła do Paryża, do pracy badawczej w dziedzinie promieniowania radu. Kobiety pozostawały w serdecznych relacjach przez wiele lat.

Po powrocie do Warszawy, w 1928 habilitowała się na Politechnice Warszawskiej w dziedzinie chemii fizycznej. Ponadto, rozwinęła badania w dziedzinie energetyki przemian jądrowych.

W 1934 r. uzyskała tytuł profesora nadzwyczajnego oraz nominację na kierownika Katedry Chemii Fizycznej Politechniki Lwowskiej. Tym samym, została pierwszą kobietą z tytułem profesorskim tej uczelni. Spotkało się to z wieloma sprzeciwami profesorów, którzy uważali, że wprowadzenie kobiety spowoduje obniżenie poziomu i powagi placówki.

Swoje pierwsze dni, jako kobiety-profesor na Politechnice Lwowskiej, po latach wspominała tymi słowami: – Politechnika Lwowska miała swe ustalone od lat obyczaje akademickie, do których — rzecz jasna — postanowiłam się dostosować. Tak więc zaczęłam dzień 1 września od złożenia wizyty rektorowi Nadolskiemu. Wizyta ta wiązała się ze ślubowaniem, jakie każdy profesor rozpoczynający pracę był obowiązany złożyć na ręce rektora. Po tylu minionych latach wspominam to ślubowanie z głębokim wzruszeniem. Obok ślubowania doktorskiego była to najbardziej uroczysta chwila mego życia. Piękny tekst ślubowania zobowiązującego do pracy „nie dla marnego zysku ani pustej sławy” — nie jest tylko frazesem. Po rektorze wizyta moja należała się dziekanowi. Ale przemiły profesor Adolf Joszt „odwrócił kierunek procesu” i powitał mnie w moim nowym zakładzie. Następne wizyty należały się ode mnie wszystkim profesorom Politechniki Lwowskiej w ich katedrach. Muszę przyznać, że te wizyty napełniały mnie tremą. (…) Na innych wydziałach byli ludzie, którzy mieli prawo patrzeć na mnie jak na raroga. I wiem, że mnie się bali.

W maju 1940 roku – w ramach umowy przesiedleńczej między Niemcami a ZSRR wyjechała do Warszawy. W okresie okupacji wykładała na tajnych studiach w Warszawie. Po wojnie, na nowo zaczęła organizować swoje życie oraz odnajdywać przyjaciół i znajomych, którym udało się przeżyć. W 1945 przeniosła się do Łodzi, gdzie otrzymała nominację na profesora zwyczajnego, jednocześnie obejmując Katedrę Chemii Fizycznej na Wydziale Chemicznym Politechniki Łódzkiej. Alicja Dorabialska została pierwszym dziekanem Wydziału Chemicznego tej uczelni. Swoje następne lata związała właśnie z Łodzią.

W 1968 roku Alicja przeszła na emeryturę. Zmarła w 1975 roku. Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, gdzie została pochowana obok siostry i rodziców.

Alicja Dorabialska - fot. Wikipedia
Alicja Dorabialska – fot. Wikipedia

Osiągnięcia naukowe

Zajmowała się głównie problematyką ciepła promieniowania radioizotopów, mikrokalorymetrią, przemianami alotropowymi, korozją metali, historią chemii. Wielki dorobek naukowy i pedagogiczny zawarła w 128 publikacjach, w tym 5 wydawnictwach podręcznikowych i aż 95 doniesieniach naukowych o przeprowadzonych pracach i uzyskanych rezultatach. Poświęcając wiele uwagi i czasu historii oraz ludziom chemii, wydała 22 obszerne publikacje biograficzne o jej naukowych poprzednikach. Napisała również obszerną autobiografię pt. „Jeszcze jedno życie”, w której zawarła nie tylko swoją drogę badań i kontaktów międzyludzkich, ale też wiele szczegółów biograficznych pozostałych ludzi nauki i postaci historycznych

Bibliografia: Wikipedia, lwow.com.pl